ଓଡ଼ିଶାର ଭାଗ୍ୟବିଧାତା ତଥା ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଭାବେ ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ (ମଧୁ ବାବୁ) ଚିରସ୍ମରଣୀୟ। ସେ ଥିଲେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ଗ୍ରାଜୁଏଟ୍ ଏବଂ ବାରିଷ୍ଟର। ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଏକତ୍ରୀକରଣ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସ୍ୱାଭିମାନର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ। ଅପରପକ୍ଷରେ, ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ଓଡ଼ିଆ ଜୀବନବିନ୍ଦୁ, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାର ମହାମେରୁ। ମଧୁ ବାବୁଙ୍କ ଜୀବନ ଓ କର୍ମସାଧନା ସହିତ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ସମ୍ପର୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିବିଡ଼ ଥିଲା। ଏହି ସମ୍ପର୍କ ପ୍ରମାଣିତ କରିଥିଲା ଯେ, ଜାତୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସୁରକ୍ଷା ଆଗରେ ସବୁ ଧର୍ମଗତ ପରିଚୟ ଗୌଣ ହୋଇଯାଏ।
ମଧୁ ବାବୁଙ୍କ ସମନ୍ୱୟବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା
ଯଦିଓ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ତଥାପି ଓଡ଼ିଶାର ମାଟି, ଭାଷା ଏବଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅଗାଧ ଭକ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ ଥିଲା। ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କୌଣସି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଧାର୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନଦେଖି, ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଏବଂ ଅସ୍ମିତାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କୁ ଏକଜୁଟ କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ମହାନତାକୁ ସେ ଅସ୍ତ୍ର କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ରଚିତ ‘ଉତ୍କଳ ସନ୍ତାନ’ ଭଳି ଜାତୀୟତାବାଦୀ କବିତାରେ ସେ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଦେଶାତ୍ମବୋଧ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଐତିହ୍ୟକୁ ବାରମ୍ବାର ସ୍ମରଣ କରାଇଥିଲେ।
ଐତିହାସିକ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ମାମଲା
ମଧୁ ବାବୁ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସମ୍ପର୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଉଦାହରଣ ଥିଲା ଐତିହାସିକ ପୁରୀ ମନ୍ଦିର ମାମଲା। ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ପୁରୀ ମନ୍ଦିରର ପରିଚାଳନା ଭାର ନିଜ ହାତକୁ ନେବା ପାଇଁ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ମନ୍ଦିରର ଆଦ୍ୟ ସେବକ ତଥା ନାବାଳକ ଗଜପତି ମହାରାଜାଙ୍କୁ ବଦନାମ କରି ଜଣେ ସରକାରୀ ‘ରିସିଭର’ ନିଯୁକ୍ତ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ। ଏହାଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିରର ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀର ପରମ୍ପରା ଏବଂ ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଗଜପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା ‘ଛେରା ପହଁରା’ ନୀତି ବିପନ୍ନ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଦେଖାଦେଇଥିଲା।
ଏହି ସଂକଟ ସମୟରେ ମଧୁ ବାବୁ ଗଜପତି ମହାରାଜା ଏବଂ ରାଜମାତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଓକିଲାତି କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ଆଇନଗତ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୁକ୍ତି ବଳରେ ସେ ବ୍ରିଟିଶ କୋର୍ଟରେ ଏହି ମାମଲାରେ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ଏହି ବିଜୟ କେବଳ ଏକ ମାମଲାର ଜିତିବା ନଥିଲା, ବରଂ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସ୍ୱାଭିମାନ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେବା ପରମ୍ପରାର ସୁରକ୍ଷା ଥିଲା।
ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତାର ବିକାଶରେ ପ୍ରଭାବ
ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ସୁରକ୍ଷା କରି ମଧୁ ବାବୁ ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଜାଗ୍ରତ କରିଥିଲେ। ଏହି ସାଂସ୍କୃତିକ ଚେତନାକୁ ଆଧାର କରି ସେ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ‘ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ’ ଗଠନ କରିଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଗଡ଼ଜାତ ଏବଂ ଇଂରେଜ ଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କରିବାରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଇଥିଲା। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ସଫଳତା ସ୍ୱରୂପ ୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୩୬ରେ ଭାଷା ଭିତ୍ତିରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା।
ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ହେଉଛି ଆଇନଗତ ବିଚକ୍ଷଣତା, ସାଂସ୍କୃତିକ ଦେଶପ୍ରେମ ଏବଂ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଉଦାହରଣ। ମଧୁ ବାବୁଙ୍କ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରାଣକେନ୍ଦ୍ର ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିଥିଲା। ଆଜି ମଧ୍ୟ ମଧୁ ବାବୁଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ସମନ୍ୱୟ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଜାତିକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି।
